Judges

Professional JournalistsBeginner JournalistsAll articles Professional Journalists

15 Oct

Léonide Golberg (Ukraine)
Maidan, 15.4.2014

Уладзімер Арлов: Дрогобич залишаю із надією ще раз з’явитися на вулиці Крокодилів

 

Вперше знаменитий сучасний білоруський поет, прозаїк, публіцист, історик потрапив у Дрогобич у травні минулого року. Тоді у Львові проходили білорусько-шведсько-українські Дні літератури. Але те знайомство було надто коротким з огляду на насиченість програми.

Тож цього року Уладзімір (не любить він слова класик, але насправді вже став класиком літератури нинішньої Білорусі) вирішив ще раз побувати у нашому місті, Його цікавить і Шульц (позаяк був редактором першого білоруського видання прози визначного галичанина), і Франко, чимало знає й про Мавриція Ґотліба…

Погода була теплою, не по-квітневому сонячною, тож вдалося здійснити гарну, змістовну прогулянку стежками Франка та тропами Шульца, оглянути унікальну «поему в дереві» (Церкву Юра) у весняних променях, здійнятися на балкон ратуші й побачити старовинне місто з висоти лету птаха.

Ну а на завершення смачно пообідали в гостинному «Холодному Ярі», що до всіх позитивних моментів  додало ще один яскравий штрих.

Подарував мені Уладзімер свою книгу «Реквієм для бензопилки» («Рэквіем для бензапіли») в перекладі Олександра Ірванця. Саме на ній і написав мій співрозмовник слова, винесені в заголовок: «Леаніду Гольбергу…..зь цьвёрдай вераю у тое, што рэквіему па нас яни не дочекаюцца».

Звісно, багато розмовляли, обмінювалися думками, розповідали один одному про наші міста та країни. І з цього виникло інтерв’ю, яке сьогодні ми пропонуємо вдумливим і небайдужим читачам «Майдану» (выдповіді нинішнього гостя навмисно залишили в оригіналі, без перекладу).

- Насамперед скажіть, чому Дрогобич, чому так захотілося сюди ще раз?

– Летась мяне вельмі ўразіла непаўторная драгобыцкая атмасфера — старасвецкасць гарадскога аблічча, памножаная на гістарычную дасведчанасць і сардэчнасць месцічаў. У мяне асаблівы сантымент да гарадоў з такой даўняй гістрыяй, бо сам я нарадзіўся і вырас у Полацку, вядомым у хроніках з 862 году.

– А чим цікавий Вам саме Шульц? Як виникла й коли ідея ознайомити з ним білоруських поціновувачів красного письменства? Що саме увійшло до книги, яка тепер уже є справжнім раритетом?

– Бруна Шульц – сярод маіх улюбёных пісьменнікаў. Ягоны том у маёй бібліятэцы на “залатой паліцы”, побач з іншымі кнігамі, якія раз-пораз перагортваю й перачытваю. Суседзі Шульца  – тамы Борхеса, Картасара, Кундэры, Генры Мілера…

Чым вабіць Шульц? Калі коратка, то высокамастацкай прозаю, дзе паэтыка сну пераплятаецца з сімволікай падсвядомасці. Беларускі том Шульца выйшаў у 2006 годзе  ў прыватным мінскім выдавецтве Зьмітра Коласа. У кнігу ўвайшлі апавяданні з “Цынамонавых крамаў” і “Санаторыі пад клепсідрай”, а таксама эсэ “Рэспубліка мрояў” і “Міталягізацыя сучаснасці”.

– Які враження від прогулянки? Що найбільше вразило чи сподобалося? До речі звернув увагу на слово у вашому відгуку у «Ментівській хаті» (саме так в нас з любов’ю називають кнайпу, в якій обідали) – «блукальнік». Знаю, що і  в вашій мові є подібне до нашого «подорожний». То ж чому саме «блукальнік»?

– Што найбольш спадабалася? Відаць, дзівосная панарама, што адкрылася воку з ратушы. А яшчэ механізм ратушнага гадзінніка. Яны, гадзіннікі, як і сама таямніца часу, да якой гэтыя механізмы маюць дачыненне, зачароўваюць мяне з малых гадоў. Бо я, відаць, сапраўды блукальнік. Блукальнік у прасторы і часе.

- Ви опинилися цьогоріч в Україні, котра переживає чи не найважчі, найтрагічніші часи за роки відновлення Незалежности. Що можете сказати з цього приводу, про те, що робить, зокрема, сьогодні кремлівська верхівка та її «вождь»?

Расея зноў паказала свой агрэсіўны імперскі твар. Яна не можа існаваць без вайны. Найноўшая гісторыя толькі жудасна пацвярджае гэта. Чачня, Грузія, цяпер Украіна… Хто наступны?

Калісьці славуты афарыст Станіслаў Ежы Лец заўважыў, што ніхто з жыхароў 19 стагоддзя і ўявіць сабе не мог, што ўслед за ім прыйдзе 20-е. А хто пры канцы 20-га мог уявіць, як пачнецца 21-е? Але Расея працягвае хадзіць па сваім крывавым коле.

- А як сприймають це нині в Білорусі, що говорять? Й чому – я маю на увазі саме нашу ситуацію – Президент Олександр Лукашенко говорить і декларує одне, а робить інше? Й скільки правди було в його інтерв’ю Савікові Шустеру?

Натуральна, што дэмакратычная частка беларускага грамадства – з Украінай. Шмат нашых бел-чырвона-белых сцягоў было на Майдане. І адзін з самых першых загіблых, з якіх пачалася “Нябесная сотня”, як вы ведаеце і без мяне, — беларус Міхась Жызнеўскі, якому пасмяротна нададзенае званне героя Украіны.

Я мог бы шмат казацьпра акцыі салідарнасці  з Украінай. Сярод іх і вялікая ліітаратурна-музычная вечарына, якую зладзілі наш Саюз беларускіх пісменнікаў і Беларускі ПЭН-цэнтр. Сотні жыхароў Мінска працягваюць на знак падтрымкі Украіны прыносіць кветкі да помніка Тарасу Шаўчэнку…

Што да Лукашэнкі, то ёнзаўсёды ўмее сказаць суразмоўніку якраз тое, што ад яго хочуць пачуць. Але нельга не заўважыць, што  апошнім часам ён вельмі нервуецца. Круціцца, як уюн на патэльні. З аднаго боку заяўляе пра вернасць сваёй усходняй саюзніцы, а з другога боку сустракаецца з Турчынавым і ў піку саюзнікам абвяшчае, што лічыць яго законным кіраўніком дзяржавы. Шмат разоў – і гэта істотны факт –Лукашэнка цвёрда і недвухсэнсоўна  выказваўся і супраць федэралізацыі Украіны.  Бясспрэчна, ягоную галаву таксама свідруе думка: хто ў планах Крамля наступны?

- А якою є сьогоднішня ситуація в Білорусі? Що чекає, на Вашу думку, нас усіх, в час, коли Путін брутально порушив усталений світовий порядок?

– Сітуацыя ў Беларусі вызначаецца глыбокім расколам у грамадстве. У адзін і той самы час, на адным і тым самым абшары існуюць, прынамсі, дзве Беларусі. У кожнай – свая мова (беларуская або расейская), свая сімволіка (бел-чырвона-белы сцяг і герб “Пагоня” або крыху адрэдагаваныя сімвалы БССР), сваё бачанне гісторыі і свае мары пра будучыню. Гэты раскол мае і свае, так бы мовіць, фармальныя прыкметы. У нас два саюзы літаратараў: наш, “нехороший инечестный”Саюз беларускіх пісьменнікаў і створаны некалькі гадоў таму прыўладны Саюз пісьменнікаў Беларусі (які  дакладней трэба было б называць “Союзом писателей”, таму што большасць там піша па-расейску). У нас два прафесійныя аб’яднанні працаўнікоў СМІ: “канструктыўны” Саюз журналістаў і “дэструктыўная” Беларуская асацыяцыя журналістаў. Такі самы падзел у прафсаюзах. І нават у арганізацыях нацыянальных меншасцяў: правільны і няправільны саюзы палякаў…Ці трэба казаць, што гістарычную перспектыву Беларусі як  дзяржаве і беларусам як нацыі захоўвае менавіта беларуская Беларусь, арыентаваная на нацыянальныя і дэмакратычныя каштоўнасці.

На жаль, апошнія падзеі сведчаць, што падобныя праблемы востра  паўсталі і перад украінскім грамадствам.

…З сумам думаю, што трапіць у Крым, дзе пахаваны наш геніяльны паэт Максім Багдановіч, беларусам сёння немагчыма. Як і вам да Валошына.

Што нас чакае? Змаганне за незалежнасць. За ўступленне ў Еўразвяз. З такой суседкай, як Расея, ніколі не будзеш спаць спакойна.

Хачу тут згадаць словы Вацлава Гавэла, з якім мне пашчасціла сустракацца. Ён неаднаразова казаў, што без дэмакратычных Беларусі і Украіны канфігурацыя аб’яднанай Еўропы застаецца незавершанай.

- Знаю, що закінчували ви російську школу, але стали саме білоруським письменником. Як опановували мову й чи справді сьогодні вже немає білоруських шкіл у вашій країні?

– Так, я вучыўся ў расейскай школе. Тады, у 1960-1980-х гадах ўсе  беларускія школы ў гарадах былі ўжо зачыненыя. Вядома ж, “по многочисленным  просьбам трудящихся».Мы раслі й выраслі насуперак русіфікацыі. Тое самае адбываецца і цяпер. Беларускія школы насамрэч яшчэ ёсць, але пераважна ў вёсках. Ну і некалькі школ і гімназій у сталіцы. Не ўсе разумеюць, што гэтая брутальная русіфікацыя – страшная плата цяперашняй улады за расейскія нафтавыя і газавыя прэферэнцыі. Расеі  трэба на нашай зямлі не паўнавартасная краіна са сваёй мовай, культурай, моцнай гістарычнай памяццю і нацыянальнай свядомасцю. Расеі трэба расейскамоўны транзітны калідор.

- А як же театр імені Коласа? Якою мовою йдуть вистави й для кого?

– А наконт тэатраў зесткі, на шчасце, не зусім дакладныя. Нацыянальныя акадэмічныя тэатры – і Янкі Купалы, і Якуба Коласа – працуюць па-беларуску. І з аншлагамі.

- Відомо, що, на відміну, від України, є й проблеми з виданням книжок. Де останнім  часом видаєте свої твори? Й що то був за випадок, коли одну з ваших історичних книжок відмовилися публікувати, дуже дивно аргументуючи відмову? Які у вас особисто стосунки з владою (чи то у неї з вами)?

– Так, праблемы з выданнем кніжак існуюць. Бо ў несвабоднай дзяржаве заўсёды існуе праблема ўзаемадачыненняў мастака і ўлады. Рэальнасць сённяшняй Беларусі – чорныя спісы пісьменнікаў ( як і музыкаў, мастакоў, навукоўцаў). Мае беларускамоўныя кнігі ў гэтым стагоддзі часта выходзілі не ў Беларусі, але, дзякаваць богу, траплялі да чытачоў. А той выпадак, які вы згадалі, здарыўся не з кнігаю, а з самім аўтарам. У 1997 годзе мяне звольнілі з працы ў выдавецтве “Мастацкая літаратура” з наступнай унікальнай фармулёўкаю ў загадзе: “Уволить за выпуск исторической и другой сомнительной литературы».

- Книгу, яку отримав від вас у подарунок, переклав ваш  давній український друг і колега Олександр Ірванець. Хто ще перекладав вас у нас? З ким з українських письменників, художників підтримуєте стосунки?

– Карыстаючыся выпадкам, яшчэ раз хачу сказаць сардэчны дзякуй Ірванцу. Мяркуючы па водгуках маіх украінскіх чытачоў – ад Аксаны Забужкі да менскіх дыпламатаў – Аляксандр зрабіў выдатны пераклад. Я пастараўся адказаць узаемнасцю: у маім перакладзе выйшла кніга Ірванца – раман “Рівне/Ровно”, некалькі п’есаў і апавяданне “Дзень Перамогі”, якое ў нас называлі скандальным. Як ні сумна і горка тое ўсведамляць, але раскол Украіны пра які мой калега і сябар пісаў у сваёй антыўтопіі, пачынае набываць рэальныя абрысы.

Дарэчы, гэта не першыя мае пераклады з украінскай на беларускую. Яшчэ ў 1990-м выйшла “мая” кніга гістарычных аповесцяў і апавяданняў Валерыя Шэўчука “Забойства Пятра Невядомага”. З радасцю перакладаў адносна нядаўна цудоўныя вершы Мар’яны Саўкі. А я гучаў па-ўкраінску таксама дзякуючы Віталю Панамарову (проза) і Астапу Слівінскаму (вершы).

- А полишаєте Дрогобич з яким настроєм та відчуттями?

– Драгобыч пакідаю са спадзяваннем зноў  з’явіцца на вуліцы Кракадзілаў.

- Що на завершення нашого діалогу побажаєте тим, хто читатиме цю розмову? А може, ще й вірш додасте?

– Усім чытачам зычу, каб Украіна засталася адзінай.А што да вершу… Час цяпер не надта  паэтычны… Замест вершаў згадваецца дэвіз нашых беларускіх паўстанцаў 1863 году: “Межы Айчыны пазначым крывёю!”

Слава Украіне!

 – Щиро дякую за знайомство, зустріч і змістовні відповіді. Гараздів вам. Будьмо!

Довідка

Уладзімер Арлов, білоруський поет, прозаїк, історик, публіцист, есеїст , народився в Полоцьку 25 серпня 1953 року. Чден ради Білоруського Пен-клубу.

Випускник історичного факультету Білорууського державного університету. Працював вчителем історії, журналістом. Був редактором (1988-1997) видавництва «Мастацкая література».

Від 1986 року – член ради Сююзу Білоруських письменників. Двічі обирався до Сойму Білоруського Народного фронту.

Автор понад 20 книг прози, поезії, історичних нарисів. Твори Уладзімера Арлова перекладено двома десятками мов, зокрема – української, польською, естонською, словацькою тощо. Зараз в Тайпеї готується публікація поезій Арлова китайською мовою у перекладі Вей Юн Лін-Ґурецкої.

Автор сценаріїв науково-документальних фільмів «Євросинія Полоцька» (Ефрасіньня Полацкая), «Полоцькі лабіринти» (Полацкія лабірынты), «Симеон Полоцький» (Сімяон Полацкі).

Ще  1990 року  (до Лукашенка ) за книги історичного жанру був  нагороджений медаллю Франциска Скорини.

2010 року отримав Міжнародну літературну премію “Europiejski poeta wolnosci” (“Європейський поет свободи”), засновану мерією  Ґданьска.

Originally published: http://maydan.drohobych.net/?p=27606